|
in Nederland* de eerste ervaringen *herziene versie Inhoudsopgave Dit verslag geeft de gegevens weer van de eerste 35 geregistreerde Echt-recht conferenties. De gegevens zijn verkregen uit de registratieformulieren van Echt-recht coördinatoren en de tevredenheidsenquêtes die door deelnemers aan de conferenties zijn ingevuld. 1. Aantal Het aantal onderzochte Echt-recht conferenties is 35. Hiervan werden er 13 in 2000 gehouden, 21 in 2001 en 1 in 2002. 2. Organisaties De Echt-recht conferenties werden gehouden door coördinatoren van de volgende organisaties: HALT: 19 (54 %) School: 05 (14 %) Politie: 04 (11 %) Jeugdzorg: 03 (9 %) Diversen: 04 (11 %) Totaal: 35 (99%)[1] 3. Verwijzende instelling Verwijzers: Politie: 23 School: 07 Raad voor de Kinderbescherming: 02 OM: 02 diversen: 04 Totaal: 38 Het kwam driemaal voor dat twee organisaties samen als verwijzer optraden, tweemaal ging het om politie en school, eenmaal om politie en OM. 4. Het incident De 35 Echt-recht conferenties gingen in totaal om 47 wandaden, gemiddeld 1,3 wandaad per conferentie. In 25 conferenties draaide het om 1 wandaad, in 7 conferenties om een combinatie van 2 wandaden, in drie conferenties om 3 wandaden. Lichamelijke mishandeling: 19 Pesten: 07 Bedreiging/intimidatie: 06 Vernieling: 05 Stelen: 03 Aanranding/incest: 03 Beroving: 02 Vrijheidsberoving: 01 Totaal: 47 In minimaal 22 van de 35 conferenties (63 %) bestond de wandaad ondermeer uit ongewenst lichamelijk contact: lichamelijke mishandeling, aanranding en incest. Het is aannemelijk dat dit aantal nog groter is, omdat ongewenst lichamelijk contact bij pesten ook vaak voorkomt. 5. Relatie dader-benadeelde In elf gevallen (31 %) kenden dader(s) en benadeelden elkaar niet voor het incident. De overige 69 % kende(n) elkaar wel; meest van school (16 x), uit de buurt (4 x) of van de sportclub (2 x). 6. Tijd tussen het incident en de Echt-recht conferentie
7. Daders Aantal Bij de incidenten waar de Echt-recht conferenties over werden gehouden, waren 88 daders betrokken. Van hen waren er 78 aanwezig op de Echt-recht conferentie ( 89 %). Gemiddeld zijn er 2,2 daders per Echt-recht conferentie aanwezig. Bij 17 conferenties was 1 dader aanwezig, bij 1 conferentie waren er 10 daders aanwezig. Leeftijd
De oudste dader is 23 jaar, de jongste 8 jaar. De gemiddelde leeftijd is 14,6 jaar. Geslacht Het gaat om 13 meisjes en 64 jongens. Eenmaal is het geslacht niet ingevuld. Etniciteit Etniciteit van de daders: beide ouders Nederlands: 44 (57 %) een of beide ouders niet in Nederland geboren: 20 (25 %) onbekend: 14 (18 %) Totaal 78 (100%) Voorkomende niet-Nederlandse achtergrond: Antilliaans, Indonesisch, Iranees, Marokkaans, Surinaams, Turks. 8. Benadeelden Aantal Bij de incidenten waar de Echt-recht conferenties over werden gehouden, waren 52 benadeelden (slachtoffers) betrokken. Van hen waren er 49 aanwezig op de Echt-recht conferentie ( 94 %). Gemiddeld zijn er 1,5 benadeelden per Echt-recht conferentie aanwezig. Bij 39 conferenties was 1 benadeelde aanwezig, bij 1 conferentie waren er 5 benadeelden aanwezig. Leeftijd
Geslacht Het gaat om 26 meisjes/vrouwen en 23 jongens/mannen. Eenmaal is het geslacht niet ingevuld. Etniciteit Etniciteit van de benadeelden: beide ouders Nederlands: 36 (72 %) een of beide ouders niet in Nederland geboren: 06 (12 %) onbekend: 07 (14 %) Totaal: 49 (98 %)[2] Voorkomende niet-Nederlandse achtergrond: Antilliaans, Hongaars, Surinaams. 9. Aanwezigen bij de Echt-recht conferentie
Van de aanwezigen is 63 % afkomstig uit het netwerk van de dader en 38 % uit het netwerk van de benadeelde.[3]
Gemiddeld waren er 9,7 personen aanwezig. Gemiddeld zijn 6,0 van deze personen dader of afkomstig uit diens netwerk en 3,7 benadeelde of afkomstig uit het netwerk van de benadeelde. Het kleinste aantal deelnemers tijdens een conferentie is 4, het grootste aantal deelnemers 28. 10. Afwezigen In 19 van de 35 Echt-recht conferenties was iedereen aanwezig die verwacht werd. In 16 conferenties waren in totaal 22 personen afwezig die in eerste instantie hadden toegezegd te komen. De afwezigen waren: dader (3 x) [4], slachtoffer (2 x)[5], ouders (6 x van dader, 2 x van slachtoffer, 2 x onbekend), vertegenwoordiger van school ( 2 x), overigen (5 x). De reden van afwezigheid is niet bekend. 11. Duur Echt-recht conferentie Gemiddeld duurde de Echt-recht conferentie 1 uur en 14 minuten, de kortste conferentie duurde 40 minuten, de langste conferentie 2 ½ uur. 12. Resultaat Echt-recht conferentie Alle Echt-recht conferenties werden succesvol afgesloten, dat wil zeggen dat de deelnemers het eens werden over hoe herstel het beste kon plaatsvinden. In 28 Echt-recht conferenties werd een herstelplan met afspraken opgesteld. In de andere 7 conferenties vonden de deelnemers het niet nodig om de afspraken op schrift te zetten en was voor hen de zaak voldoende afgedaan tijdens de conferentie. In 34 conferenties boden daders hun verontschuldigingen aan het slachtoffer aan. Van één conferentie is onbekend of de dader verontschuldigingen heeft aangeboden. 13. Inhoud van het herstelplan Van 21 van de 28 gemaakte herstelplannen is de inhoud onderzocht. De inhoud van de overige is de onderzoekers niet bekend. Naast de eerder vermeldde excuses bevatten de herstelplannen: 31 intenties (gemiddeld 1,5 intentie per conferentie) 45 afspraken (gemiddeld 2,1 afspraken per conferentie) Voorbeelden van intenties zijn: - niet meer roddelen en als het toch gebeurt bij elkaar navragen wat er gezegd is - vreedzaam met elkaar omgaan - niet meer teveel drinken - niet meer schelden - nadenken over waarom de dader zich misdragen heeft - gewoon met elkaar omgaan - minder stoer doen - slachtoffer hoopt dat de rechter de daders geen straf zal geven Voorbeelden van afspraken zijn: - de school wordt geïnformeerd over de afspraken - de dader gaat in therapie - de dader zal tegen de meelopers zeggen dat ze het slachtoffer met rust moeten laten - excursie naar de gevangenis - dader vergoedt de schade - dader herstelt de schade - dader kookt voor het slachtoffer - ouders slachtoffer helpen ouders dader met het contact leggen met de RIAGG - leerkrachten en politie zullen surveilleren - als dader het nog eens doet, wordt de politie gebeld - mentorles over omgaan met elkaar - project ‘geweld op school’ doen - daders gaan banden plakken - gestolene teruggeven - moeder spreekt eens per week met docent over gedrag dader 14. Follow-up De Echt-recht coördinator neemt na drie maanden na de conferentie contact op met een deel van de betrokkenen om na te gaan of het plan wordt/is uitgevoerd. In 26 van de 35 Echt-recht conferenties zijn gegevens over dit contact bekend. Deze gegevens zijn overigens niet altijd compleet. In de resterende 9 zaken was follow-up onderzoek niet meer mogelijk doordat de Echt-recht coördinator van baan was veranderd, er teveel tijd was verstreken sinds de conferentie of om onduidelijke redenen. Om de follow-up gegevens te verkrijgen werd in 19 (van de 26) zaken contact opgenomen met de dader(s), in 19 zaken met de slachtoffer(s) en in 14 zaken met anderen, zoals ouders, de wijkagent en andere deelnemers uit de netwerken van dader en slachtoffer. Daders Terugkijkend zijn alle daders tevreden over de conferentie. Naar hun zeggen vanwege het feit dat zich geen herhaling meer heeft voorgedaan, ze opgelucht zijn, ze er veel van geleerd hebben en ze niet verwachten hadden dat de conferentie zo ‘goed’ zou zijn. Meerdere daders vertellen dat ze de conferentie wel als moeilijk en zwaar hebben ervaren. Eén dader vindt dat de overeengekomen schadevergoeding te hoog is uitgevallen. Deze dader is wel tevreden over de conferentie, maar heeft de schadevergoeding niet betaald. In 17 zaken wordt door de daders melding gemaakt van een positieve verandering. Er worden zaken genoemd als: we zijn als vrienden uit elkaar gegaan, er wordt nog veel met elkaar gepraat, wederzijds begrip, het is niet meer gebeurd, op het rechte pad gebleven, weer gewoon bij elkaar in de klas, mag weer gewoon in de winkel komen, verhoudingen normaal, laten elkaar met rust. Eenmaal wordt gemeld dat er geen verandering heeft plaatsgevonden, eenmaal is er een verandering in negatieve zin: een van de daders is ‘teruggevallen’. Slachtoffers Terugkijkend zijn alle slachtoffers tevreden over de conferentie. Naar hun zeggen vanwege het feit dat zij zich weer veilig voelen, opgelucht zijn, er begrip is, alles uitgepraat is, de verstandhouding gewoon is, ze weer verder kunnen en de zaak hebben kunnen uitpraten. Twee slachtoffers melden dat zij nog steeds last hebben van het incident doordat zij zich onveilig voelen, bijvoorbeeld als er een groep jongeren in de buurt is. In 15 zaken melden de slachtoffers dat er een verandering ten goede heeft plaatsgevonden. Er worden zaken genoemd als: zonder problemen bij elkaar in de klas zitten, niet meer gepest worden, weer gewoon tegen elkaar kunnen doen, elkaar weer groeten, zaak is afgerond, zelfverzekerder geworden, geen last meer van elkaar gehad, zich weer veilig voelen. Twee maal meldt het slachtoffer dat er negatieve veranderingen hebben plaatsgevonden: eenmaal is de schadevergoeding niet betaald omdat de rechter het bedrag te hoog vond en eenmaal gaat het slecht met het slachtoffer (huiselijke problemen). Of die in verband staan met het incident is niet duidelijk. Herstelplan Er zijn 28 herstelplannen gemaakt. Van 13 van deze plannen zijn de follow-up gegevens bekend. In deze plannen staan 26 intenties. Aangezien intenties moeilijk meetbaar zijn, is niet expliciet aan daders en slachtoffers gevraagd hoeveel er van die intenties terecht is gekomen. Uit hun uitspraken over wat er veranderd is sinds de Echt-recht conferentie, valt wel op te maken dat het merendeel van de intenties waargemaakt zijn (zie hierboven de paragrafen over follow-up daders en slachtoffers). In de 13 herstelplannen waarvan de follow-up gegevens bekend zijn staan 33 afspraken. Op één dader na melden alle daders dat de afspraken zijn nagekomen. In de ene kwestie waarbij dit niet het geval is heeft de rechter achteraf de afgesproken schadevergoeding als te hoog beoordeeld. Volgens de slachtoffers zijn vrijwel alle afspraken nagekomen; één slachtoffer meldt dat één afspraak niet is nagekomen, drie slachtoffers dat één van de afspraken ten dele is nagekomen. Opvallend is dat de oorzaak hiervan niet bij de dader maar bij derden ligt: de rechter veranderde het bedrag van de schadevergoeding, de adjunct-directeur van een school had nog geen tijd, de zitting bij de rechter heeft nog niet plaatsgevonden en de politie heeft geen toezicht op het herstelplan gehouden. Als we hierbij uitgaan van de laagste score, namelijk die volgens de opgave van de slachtoffers, dan blijkt dat 88 % van de afspraken is nagekomen en 12 % van de afspraken niet (3 %) of nog niet (9 %) is nagekomen. De slachtoffers verwachten in 3 van deze 4 gevallen dat de afspraak nog wel zal worden uitgevoerd. Concluderend De follow-up gegevens zijn niet volledig. Uit de beschikbare gegevens is wel een duidelijke trend waarneembaar. In het grootste deel van de situaties zijn de gedane intenties geen loze beloften. Zowel daders als slachtoffers melden veelvuldig voorbeelden van herstel van relaties. Ook is het merendeel van de gemaakte afspraken nagekomen. Curieus zijn de genoemde oorzaken van de (nog) niet uitgevoerde afspraken. In alle gevallen is er sprake van betrokkenheid van derden, die de uitvoering van de afspraken hebben vertraagd of op andere wijze beïnvloed. Over 2001-2002 zijn er 25 zaken geregistreerd waarin wel een Echt-recht coördinator aan het werk is gegaan, maar waarbij het niet tot een conferentie is gekomen. Registrerende instelling Registratieformulier afkomstig van een Echt-recht coördinator die werkzaam is bij: Raad voor de Kinderbescherming: 09 HALT: 12 School: 02 Diversen: 02 Totaal: 25 Verwijzende instelling Politie: 16 Raad voor de Kinderbescherming: 05 School: 01 Diversen: 04 Totaal: 26 In 1 situatie zijn er twee verwijzers: school en de politie. Daders Bij de 25 zaken die niet tot een Echt-recht conferentie hebben geleid zijn 44 daders betrokken. Een kwart van de daders is vrouw, driekwart is man. 64 % van de daders heeft twee Nederlandse ouders, van 15 % is minstens een van de ouders niet in Nederland geboren. Van de overigen is de etniciteit niet bekend. De gemiddelde leeftijd van de daders is 14,1 jaar. Benadeelden Bij de 25 zaken die niet tot een Echt-recht conferentie hebben geleid zijn 36[6] [7] benadeelden betrokken. Geslacht van de 36 benadeelden: vrouw: 13 man: 16 onbekend: 03 niet van toepassing: 04 Totaal: 36 73 % van de benadeelden heeft twee Nederlandse ouders, van 3 % is minstens een van de ouders niet in Nederland geboren. In 11 % is de eigenschap etniciteit niet van toepassing, aangezien het om bedrijven gaat. Van 11 % is de etniciteit niet bekend.[8] Het incident De 25 zaken gingen het in totaal om 30 wandaden, gemiddeld 1,2 wandaad per conferentie. In 20 zaken draaide het om 1 wandaad, in 5 zaken om een combinatie van 2 wandaden. Lichamelijke mishandeling: 10 Pesten: 03 Bedreiging/intimidatie: 06 Vernieling: 04 Stelen: 06 Aanranding: 01 Totaal 30 Relatie dader-benadeelde In vijf zaken (20 %) kenden dader(s) en benadeelden elkaar niet voor het incident. De overige 80 % kende(n) elkaar wel; meest uit de buurt (8 x) of van school (6 x). Waarom de Echt-recht conferentie niet plaatsvond Aan de coördinatoren is gevraagd welke personen een rol speelden bij het niet doorgaan van de conferentie. Het kan om meerdere personen per kwestie gaan.
Het volgende beeld ontstaat als het aantal zaken (25) als uitgangspunt wordt genomen. Geen conferentie vanwege de opstelling of medewerking van: dader: 08 benadeelde: 11 dader en benadeelde: 04 onbekend: 02 Totaal: 25 Hierbij moet worden opgemerkt dat een Echt-recht conferentie alleen gehouden wordt, als de dader verantwoordelijkheid neemt en mee wil werken én de benadeelde mee wil werken. Als een van beiden niet mee kan of zal doen, benadert de coördinator de andere partij niet aangezien er sowieso geen conferentie zal plaatsvinden. In de registratie is geen vraag opgenomen over met wie de coördinator het eerst contact heeft gezocht. Wel mag aangenomen worden dat dit meestal met de daderkant is geweest. Dit vanwege het feit dat de meeste coördinatoren die de non-respons formulieren hebben ingevuld, werkzaam zijn bij een organisatie die contact heeft met de dader (HALT, Raad voor de Kinderbescherming). Daarnaast schrijft de Echt-recht benadering voor dat eerst contact gezocht wordt met daders om na te gaan of deze verantwoordelijkheid voor hun daden nemen. Redenen dader/netwerk dader: Angst voor wraak: 01 Angst voor gezichtsverlies: 01 Zaak is al opgelost: 04 Ziet nut niet: 01 Dader of ouders nemen geen verantwoordelijkheid: 05 Te complexe problematiek dader[9]: 03 Totaal: 15 Redenen benadeelde/netwerk benadeelde: Geen tijd[10]: 03 Geen vertrouwen in de mogelijkheden dader: 02 Ziet nut niet: 02 Angst voor gezichtsverlies: 02 Wil niet praten: 02 Geen vertrouwen in oprechtheid dader: 01 Angst voor represailles: 01 Totaal: 13 Tevredenheid Echt-recht coördinatoren De coördinatoren is gevraagd om een rapportcijfer te geven aan het proces en de uitkomst van de door hen gehouden Echt-recht conferentie. Gemiddeld cijfer proces Echt-recht conferentie: 7,2 Motivering positief: betrokkenheid deelnemers, ieder kwam tot zijn recht, begrip, openheid, respect, goede interactie, het liep goed. Motivering negatief: weinig aandacht voor de oorzaak, te lang, moeizaam gesprek. Gemiddeld cijfer uitkomst Echt-recht conferentie: 7,5 Motivering positief: doel bereikt, iedereen akkoord, deelnemers tevreden, goede afspraken gemaakt, gemeende excuses, begin gemaakt, slachtoffer angst kwijt, dader zoekt hulp, situatie verbeterd. Motivering negatief: weinig specifiek plan, vraag me af of het tot de dader is doorgedrongen, geen herstelplan, waarom-vraag bleef onbeantwoord. Tevredenheid deelnemers Echt-recht conferentie Er werden 249 tevredenheidsformulieren uitgereikt in 27 van de 35 Echt-recht conferenties. Hiervan zijn er 150 (60 %) ingevuld teruggekomen. Samenstelling respondentengroep De groep respondenten die het tevredenheidsformulier heeft ingevuld is als volgt samengesteld: dader: 28 vader dader: 16 moeder dader: 22 broer/zus dader: 07 overige familie dader: 01 vrienden dader: 03 school dader: 03 anderen: 01 benadeelde: 26 vader benadeelde: 11 moeder benadeelde: 11 vrienden benadeelde: 04 school benadeelde: 05 anderen: 07 onbekend: 05 Totaal: 150 Er zijn dus 81 (54 %) respondenten van de daderkant die een tevredenheidsformulier hebben ingevuld, 64 (42 %) van de kant van de benadeelden en van 5 (3 %) respondenten is dit onbekend.[11] Afgezet tegen het aantal aanwezigen tijdens de conferenties (63 % uit netwerk dader en 38 % uit netwerk benadeelde), laat dit zien dat relatief meer mensen van de kant van de benadeelden hebben gereageerd. Verwachtingen Er is de respondenten gevraagd wat zij van de Echt-recht conferentie verwachtten. Hun antwoord op deze open vraag is gelabeld naar een positieve of negatieve verwachting. Voorbeelden van een positieve verwachting zijn: ik hoopte dat hij er wat van leert, samen uitpraten, iedereen helpt oplossen. Voorbeelden van een negatieve verwachting: ik ben bang dat het uit de hand loopt, ik betwijfelde of hij er wat van zou leren. Positieve verwachtingen van de Echt-recht conferentie uitgekomen: ja: 92 nee: 00 ten dele: 26 Totaal: 118 Negatieve verwachtingen van de Echt-recht conferentie uitgekomen: ja: 01 nee: 18 ten dele: 03 Totaal: 24 Meewerken Op de vraag ‘Heeft u kunnen meewerken aan een oplossing’ antwoordt 67 % ja, 5 % nee en 20 % ten dele. De rest heeft de vraag niet ingevuld. Cijfer Echt-recht conferentie Gemiddeld cijfer voor de Echt-recht conferentie is 7,9. Bekeken is of er verschil is tussen de tevredenheid van respectievelijk de daders en netwerk en de benadeelden en netwerk. Dit blijkt niet zo te zijn; de tevredenheid van beide groepen respondenten is 7,9. Motivering positief: goed gesprek, gezamenlijk opgelost, iedereen tevreden, oorzaak-gevolg ingezien, zinvol, opluchting, oplossing gevonden, goed instrument, effectief. Motivering negatief: te weinig mensen, brede probleem niet opgelost, nog steeds bang, te lang, geen getekend verslag, te algemeen, blazen voorval op, tijd tussen incident en conferentie te lang, te grote ruimte. Cijfer coördinator Gemiddeld cijfer voor de Echt-recht coördinator is 7,9. Motivering positief: goed voorbereid, goede vragen, gaf gelegenheid tot praten, iedereen mee laten doen, redelijk, vriendelijk, gaf ruimte, neutraal, gevoelig, goede nazorg. Motivering negatief: te weinig diepgang, aarzelend, te lang, stuurde, moeilijke woorden, teveel volgens boekje, geen kennis van ADHD/PDDnos, te zakelijk, geen oogcontact. Citaten deelnemers Op de tevredenheidsformulieren hebben de deelnemers allerlei opmerkingen geschreven. Het voert te ver om die allemaal op te nemen. Hier volgt een zo representatief mogelijke selectie. ‘Ik was degene die met een oplossing mocht komen’ (moeder slachtoffer) ‘Alles is vergeten en vergeven. Nu normaal met elkaar omgaan zonder ruzie’ (dader) ‘Ik had niet verwacht dat er zoveel emoties los zouden komen’ (leraar slachtoffer) ‘Er is teveel naar oplossingen toegewerkt. De onderliggende problematiek is niet echt aangepakt’ (moeder dader) ‘Goede wil is getoond. Nu maar afwachten.’ (moeder benadeelde) ‘Mijn eerste gedachte was: ojee, hoe zal het gaan. Het was rustig. We kregen gelijk van de ouders van de dader. Ik heb mijn hart kunnen luchten.’ (moeder benadeelde) ‘Ik had verwacht dat het streng zou zijn en dat ik er slecht af zou komen. De opzet was ruim en open. Genoeg ruimte om het te kunnen uitspreken.’(dader) ‘Probleem is opgelost. Het is perfect verlopen. Ik heb er vertrouwen in. Gewoon normaal tegen elkaar doen.’ (dader) ‘Ik voel me weer veilig’ (benadeelde) ‘De daders zijn er te makkelijk af gekomen. Ik heb niet echt gezegd wat ik wilde om het niet nog erger te maken.’ (vader benadeelde) ‘Het was een emotioneel gebeuren, vooral het eerste uur. De oplossing moet van de direct betrokkenen komen.’ (mentor school benadeelde) ‘Ik wist niet wat me te wachten stond. Het is een mooie oplossing. Ik heb alles kunnen zeggen.’ (dader) ‘Het probleem is opgelost. Ik voel me nog niet echt veilig. Ik weet nog steeds de reden niet. Ik hoop dat ze nu weten hoe het voelt om slachtoffer te zijn.’ (benadeelde) ‘Spijt kunnen betuigen. Was moeilijk, maar je hoeft niet meer te liegen, want beide partijen weten hoe het gegaan is. Ik heb het gestolene teruggegeven.’ (dader) ‘Het was een goed gesprek. Ik ben blij dat het goed gaat met het slachtoffer en dat we elkaar in de ogen hebben kunnen kijken. Dat ik als vader mijn excuses kon aanbieden.’ (vader dader) ‘Een echte oplossing is niet mogelijk. Je kunt het niet ongedaan maken.’ (benadeelde) ‘Heeft grote indruk op dader gemaakt. Straf is juist. Nu zien ze in dat een grap grote en vervelende gevolgen teweegbrengt.’ (vader dader) ‘Ik dacht dat het zwaar zou worden. Het verliep goed. Het viel erg mee het goed uit te kunnen praten.’ (dader) ‘Ik was de hele dag nerveus. Dat is absoluut niet nodig geweest. Ik heb alles kunnen zeggen waardoor een goede oplossing gevonden wordt.’ (moeder dader) ‘De conferentie was zelf al de oplossing. Hoefde niets meer te doen.’ (buurvrouw benadeelde) Noten[6] Eenmaal wordt melding gemaakt van een gezin als slachtoffer. Dit is geschat en in de gegevens verwerkt als 3 benadeelden. [9] Deze beoordeling is gemaakt door de Echt-recht coördinator op basis van informatie van hulpverleners of politie. |